Franse pendule Orpheus, ca. 1810

Contact Kollenburg Antiquairs BV

Handelaar

Kollenburg Antiquairs BV

Prijs

Prijs op aanvraag

Status

Beschikbaar

Periode

ca. 1810

Signatuur

Le Sieur à Paris

Materiaal

Gepatineerd brons en vuurverguld brons gepatineerd en geciseleerd. Zijde.

Omschrijving

Het uurwerk met ankergang en slagwerk met sluitschijf. Slagwerk slaat op een bel op de hele en halve uren. De cijferplaat is wit geëmailleerd en draagt zwarte Romeinse cijfers die de uren aangeven en Arabische cijfers die de kwartieren aanduiden. Le Sieur werkte als Maître horloger vanaf 1806 in de Vieille Rue du Temple

De rechthoekige basis van gepatineerd brons wordt gedragen door vier poten met leeuwenklauwen en acanthusblad. In de voorkant van de basis ingelaten is een plaquette van vuurverguld brons met in reliëf een voorstelling van Orpheus in de onderwereld. De zijkanten van de basis dragen ornamenten in de vorm van een lier binnen een lauwerkrans. Boven de brede basis bevindt zich de klok op een hoge plint. De klok heeft een rechthoekige vorm en is te beschouwen als een klassieke tombe. Rechts, leunend op de tombe, een sculptuur van gepatineerd brons. Deze verbeeldt de treurende Orpheus nadat hij Eurydice definitief verloren heeft. In zijn linkerhand draagt Orpheus de lauwerkrans waarmee in het oude Griekenland de winnaars van dicht- en muziekwedstrijden werden beloond en op zijn rug draagt hij de lier. Beide attributen zijn in vuurverguld brons vervaardigd. Over de tombe ligt, in gepatineerd brons, een gedrapeerde sluier die aan de linkerkant afhangt tot op de basis van de klok. Onder de lunette (in een rand van vuurverguld bronzen palmetten) is het front van de klok gedecoreerd met een guirlande van blad en bloemen met een rozet, die aan linten hangt tussen twee omgekeerde toortsen. Links en rechts boven de lunette bevinden zich twee gevleugelde slangen. De vleugels zijn waarschijnlijk toegevoegd als vlakvulling van de zwikken want er komt in de mythe van Orpheus en Eurydice geen gevleugelde slang voor. Op het fronton zien we twee gekruist samengebonden omlaag wijzende toortsen geflankeerd door halve palmetten.

Op deze pendule worden twee afbeeldingtradities van de mythe van Orpheus en Eurydice gecombineerd om, in de romantische traditie maar in een zeer klassieke vormgeving, het verhaal van niet aflatende liefde te vertellen. Orpheus was een legendarische Thracische dichter die beroemd was om het lierspel waarmee hij zelfs wilde dieren kon betoveren. Orpheus trouwde met de bosnimf Eurydice, maar tijdens het bruiloftsfeest werd Eurydice door een slang gebeten en stierf. Orpheus daalde af in de onderwereld waar Eurydice naartoe was gevoerd en betoverde met zijn lierspel de driekoppige hellehond Cerberus, zodat hij voorbij deze wachter tot bij Hades, de god van de onderwereld, kon doordringen. Met zijn muziek kreeg Orpheus Hades zover dat hij Eurydice weer mee naar de bovenwereld mocht nemen, op voorwaarde dat hij haar niet zou aankijken voordat zij daar waren aangekomen. Dit verhaal wordt geïllustreerd op het reliëf in de basis van de pendule. Links zien we de driekoppige Cerberus en de lierspelende Orpheus die door Amor tot voor Hades wordt geleid. Rechts wordt de gesluierde (want gestorven) Eurydice door een putto meegetrokken in de richting van Orpheus. Omdat Orpheus zijn woord niet hield en haar, uit angst dat Eurydice hem niet zou volgen, toch aankeek, werd zij weer teruggetrokken in de onderwereld en was Orpheus haar voorgoed kwijt. De grote sculptuur stelt de, in zijn grote liefde ontroostbare, Orpheus voor.

Literatuur: Ovidius, Metamorphosen, in de vertaling van M. D’Hane-Scheltema, Amsterdam 1997. James Hall, Hall’s Iconografisch handboek, Onderwerpen, symbolen en motieven in de beeldende kunst, in de vertaling van Theo Veenhof, 3e gecorrigeerde druk, Leiden 1996.