Plafondschildering  - Mattheus Terwesten en Caspar Peeter Verbruggen II

Plafondschildering - Mattheus Terwesten en Caspar Peeter Verbruggen II

Prijs: Prijs op aanvraag

Aangeboden door Daatselaar Fine Art & Antiques



Plafondschildering  - Mattheus Terwesten en Caspar Peeter Verbruggen II Plafondschildering  - Mattheus Terwesten en Caspar Peeter Verbruggen II Plafondschildering  - Mattheus Terwesten en Caspar Peeter Verbruggen II

Plafondschildering met balustrade, putti en diverse bloemen

Mattheus Terwesten en Caspar Peeter Verbruggen II

Deze aantrekkelijke cirkelvormige plafondschildering toont een wolkenlucht met drie putti die een mand met bloemen in evenwicht proberen te houden. De wolkenlucht wordt omgeven door een rondomgaande natuurstenen balustrade, bestaande uit vier gesloten, naar voren springende delen, afgewisseld door een rij terrakleurige balusters. Boven de balustrade zweeft een vierde putto. De bloemen in de mand en langs de balustrade verbeelden onder meer rozen, pioenrozen, tuinanemonen, afrikaantjes, amaranthus, hibiscus, papaver, Oost-Indische kers, kastanje- en oranjebloesem. Gezien de laatste bloesem ontbreken evenmin sinaasappelen.

De plafondschildering is van de hand van de Haagse decoratieschilder Mattheus Terwesten (1670-1757). Na een opleiding in Den Haag vertrok de schilder naar Rome waar hij lid werd van de Bentvueghels onder de naam Arend. De reis ging via Berlijn waar zijn veel oudere broer Augustus Terwesten (1649-1711) successen boekte als schilder van onder meer plafonds aan het hof Frederik I van Pruissen. Mattheus heeft hier ook enige werken geschilderd. Na zijn terugkeer naar Den Haag in 1699 werd Mattheus een zeer gezocht schilder van plafonds en andere decoratiewerken. Volgens de 18de-eeuwse kunstenaarsbiograaf Johan van Gool was er ‘in den Haeg naeulyks een aenzienlyk huis, of het praelt met zyne Kunstwerken’. Hiervan is nog maar een handjevol werken ter plekke bewaard gebleven zoals, in de Koepel van Fagel in de tuin van Paleis Noordeinde, in het oude stadhuis aan de Groenmarkt en in Huis Schuylenburch aan de Lange Vijverberg, de huidige residentie van de Duitse Bondsrepubliek. Terwestens succes bleef niet beperkt tot Den Haag. Hij leverde schilderingen over heel het land. Van Noord-Holland tot Middelburg en van Leiden tot Nijmegen. De bloemen en vruchten in het plafond zijn toe te schrijven aan de Antwerpse schilder Gaspar Peeter Verbruggen II (1664-1730) , die in de jaren 1706-1723 in Den Haag verbleef en met Terwesten regelmatig samenwerkte. Verbruggen schilderde onder meer ook de bloemenguirlandes in het plafond van de eerder genoemde Koepel van Fagel.


Balustrades zijn sinds de zeventiende eeuw in ons land een geliefd motief in de plafondschilderkunst. In 1622 werd het hier in de plafonds voor het eerst uitgebeeld door de Utrechtse schilder Gerard van Honthorst, zoals te zien is in een plafondschildering nu in het Paul Getty Museum te Los Angeles. Van Honthorst was in 1622 net teruggekeerd van een reis naar Italië waar hij zonder twijfel de inspiratie voor dit beeldmotief had opgedaan. Het werd snel in ons land nagevolgd, zoals in de jaren 1630 in het door stadhouder Frederik Hendrik gebouwde paleis Honselaersdijk bij Naaldwijk. Dit paleis is in de negentiende eeuw afgebroken. Door ontwerptekeningen in het Rijksprentenkabinet in Amsterdam is bekend dat de grote zaal van dit paleis voorzien was een geschilderd plafond met trompe l’oeil balustrade waarachter allerlei figuren naar beneden keken. Zoals te zien aan dit plafond van Terwesten bleef het tot in de eerste helft van de 18de eeuw gebruikelijk om balustrades in plafondschilderingen uit te beelden.

De plafondschildering bevond zich tot 1917 in de binnenkamer van het herenhuis Hooglandse Kerkgracht 22 te Leiden. Het was gevat in een stucplafond dat gezien de rococosstijl kort na 1751 is aangebracht, toen het huis in bezit kwam van de welgestelde uit Tilburg afkomstige lakenfabrikant Michiel van Bommel (1669-1763). In de voorkamer van het huis bevond zich eveneens een plafond van Terwesten waarin Aurora (de Dageraad) werd uitgebeeld. Dit plafond siert sinds 1956 één van de vertrekken in het Ontvangershuis van het Drents Museum te Assen. Omdat de bloemen van het plafond uit de binnenkamer kunnen worden toegeschreven aan Caspar Peeter Verbruggen die tot 1723 in Den Haag verbleef en in 1730 overleed, moet de plafondschildering dus veel ouder zijn dan het stucplafond waarin het was gevat. Of de plafondschilderingen waren tijdens de verwerving door Michiel van Bommel al in het huis aanwezig of hij heeft beide, en in elk geval deze ronde plafondschildering, van elders verworven. Het kwam in de achttiende eeuw echter vaker voor dat oudere plafondschilderingen omgeven werden door eigentijds stucwerk. Zoals in de zaal van Herengracht 475 te Amsterdam waar de 1731 daterende plafondschildering van Jacob de Wit in 1792 werd omgeven door stucdecoraties in Lodewijk XVI-stijl. Hetzelfde gebeurde even verderop in Herengracht 539 waar de Venetiaanse schilder Giovanni Antonio Pellegrini in 1717-1718 een plafond had geschilderd. Deze werd in het laatste kwart van de achttiende eeuw eveneens voorzien van een nieuwe omkadering met stucwerk.

Lange tijd was niet bekend dat Mattheus Terwesten de maker is van beide plafonds. In 1915 werd het ronde plafond toegeschreven aan Jacob de Wit en het plafond met Aurora aan Gerard de Lairesse. In 1917 kwam het huis in bezit van Constant Willem Lunsingh Scheurleer, destijds hoogleraar te Leiden in de Griekse archeologie. Hij liet de plafondschilderingen vrijwel direct uit het pand verwijderen om ze, volgens zeggen voor het nageslacht te behouden.

Twee jaar later is het pand weer doorverkocht. Vóór 1961-1962 werd de plafondschildering in opgerolde staat als anoniem werk verworven door Cornelis Johannes baron Schimmelpenninck van de Oye (1906-1987), makelaar in effecten en kunstverzamelaar. De nieuwe eigenaar liet het plafond restaureren door Pieter de Dood in Amsterdam en inbrengen in zijn werkkamer op huis Hofstetten te Ellecom.

Herkomst
Hooglandse Kerkgracht 22 te Leiden, waar het kort na 1751 werd omgeven door een rococostucplafond in opdracht van Michiel van Bommel (1669-1763); …; 1917, Constant Willem Scheurleer (1881-1941), die het met een ander plafond uit het huis liet verwijderen; … ; vóór 1961/1962 te Amsterdam verworven door Cornelis Johannes baron Schimmelpenninck van der Oye (1906-1987).
Periode
1ste kwart 18de eeuw
Materiaal
Canvas, Olieverf op doek
Referentie
100-187

Aangeboden door

Daatselaar Fine Art & Antiques

Oenselsestraat 50
5301 EP Zaltbommel
Nederland

+31 418 712 300
+31 654 394 108
http://www.daatselaar.com

Gallerie profiel

Ontdek ook


Volg ArtListings


Site by Artimin